Η Νάξος συμμετέχει στον αποικισμό της Σικελίας (734 π.Χ.). Επιβλητικά και φημισμένα αφιερώματα των Ναξίων, όπως η Σφίγγα στους Δελφούς και οι Λέοντες στη Δήλο, μαρτυρούν την ανάπτυξή της. 482 εκκλησίες και μοναστήρια (Παναγία η Πρωτοθρόνος στο Χαλκί, Παναγία η Δροσιανή στη Μονή, ο Φωτοδότης Χριστός στο Δανακό, ο Άγιος Μάμας στην Ποταμιά, οι Άγιοι Απόστολοι στο Μετόχι, η Αγία Κυριακή στη Απείρανθο, ο Άγιος Αρτέμιος στο Σαγκρί...).

Η Νάξος γίνεται έδρα τού δουκάτου τού Αιγαίου, χωρίζεται σε φέουδα ευγενών, χτίζει ένα από τα λίγα σωζόμενα ως σήμερα μεσαιωνικά κάστρα. Η Νάξος αφού κουρσεύετε από τον Χαϊρεδδίν B αρβαρόσσα αναγκάζεται να δεχθεί την επικυριαρχία τού Σουλτάνου. Πλούσια λαϊκή παράδοση που σώζεται μέσα από την αρχιτεκτονική, την υφαντουργία, την κεντητική, την ποτοποιεία, την αγγειοπλαστική, την κοσμηματοποιϊα, τα ήθη και τα έθιμα, τα τραγούδια και τη μουσική.